12/11/17

1283. Novembro vermello (ou outubro... a saber)


Fai un días cumpríase o centenario da Revolución de Outubro de 1917 en Rusia. Ata aquí non teriamos nada raro se nos axustamos ó recordo das efemérides e enchemos o calendario con datos máis ou menos curiosos. O realmente notable desta efeméride é que ese "fai uns días" sitúase exactamente no 7 de novembro. No-vem-bro!

Que pasou logo?

Poderíase pensar, lendo libros sobre a historia daqueles tempos, que os rusos da época andaban tan revolucionados que xa non sabían en que mes vivían. Lembremos que no 1881, o zar Alexandre II foi asasinado, e 1905 foi un ano cunha revolución que obrigou á monarquía a aceptar unha orde constitucional, nun momento no que se tamén se libraba unha guerra con Xapón.

Con todos estes antecedentes, non se pode dicir que o país gozara de moita estabilidade, e para rematar o desastre, en 1917 estaban inmersos na Primeira Guerra Mundial, na que as cousas tampouco marchaban demasiado ben, e o zar Nicolás II fora forzado a abdicar despois da Revolución de Febreiro, que, para rematar de desorientarnos, foi en marzo!

Todo esto viña de case dous mil anos antes, da man de Xulio César serio por establecer un calendario unificado para todo o Imperio Romano, cousa que era moi útil e razoable, aínda que debido á falta de percorrido e perspectiva temporal, os románs non chegaron a percibir que a pesar do axuste dos anos bisestos, engadindo un día ó ano cada catro anos, o ano real ía desfasándose un pouquiño, cada vez máis ata chegar ó século XVI, no que científicos da Universidade de Salamanca, en 1515, advertiron á Igrexa que o paso da Terra polo mesmo punto da súa órbita respecto ó Sol (ano sideral) e a nosa forma de contabilizalo ía facendo que a Pascua non tivera unha data realmente fixa.
Como é habitual na relación entre ciencia e burocracia, o aviso, ou se perdeu polo camiño, ou foi ignorado. Aparentemente non debeu de ser tan ignorado, porque no Concilio de Trento, entre outras reformas, instábase a dar regularidade temporal ó ano litúrxico (calquera o diría vendo a Semana Santa, pero eso é outra historia e será contada noutro momento), sen admitir oficialmente que o tema non pasaba polas mans de Deus, senón que o que había que facer era que o ano do calendario se axustara o máis posible ó ano trópico.



E despois dun segundo intento (coñecido) por parte da Universidade de Salamanca, alá polo 1578, o papa Gregorio XIII promulgou a bula Inter Gravissimas, que foi o documento que regulou o novo calendario polo que debería rexirse a cristiandade. Aparte do funcionamento que coñecemos hoxe do calendario gregoriano, chamado así por este Papa, a consecuencia máis inmediata e espectacular foi a supresión de dez días do calendario para axustar o cómputo do tempo oficial ó tempo real. E aquí foi onde se montou o lío...

Ben sabido é que o reino de Deus non é desta Terra e, por dicilo suavemente, a autoridade do Papa non era universalmente recoñecida, nin tan siquiera en toda a cristiandade, polo que a implantación do calendario foi lenta e progresiva, impoñéndose máis por razóns de tipo práctico e comercial que polas de tipo espiritual.
En España, Italia e Portugal, a reforma fíxose efectiva o 4 de outubro de 1582, que foi seguido polo 15 de outubro. Como dato anecdótico, neste día morreu Santa Tareixa de Ávila, que recibiu sepultura en perfecto estado "once" días despois, ó día seguinte.

(Aquí vemos a Lenin explicando o desfase do calendario a uns proletarios)

No caso de Rusia, os cambios tardaron moito máis. Non sabemos se esta tardanza foi o que impulsou a Lenin a poñer orde no tema e se lle foi a cousa das mans, ou tal vez o retraso histórico que tiña o pobo ruso e que incidía nas malas condicións de vida tivo algo que ver, pero o que si está claro é que despois da Revolución de Outubro, en febreiro de 1918, Rusia adoptou o calendario que xa naquel momento era o estándar occidental, cambio que aínda tardou un par de anos máis en zonas da nacente Unión Soviética. Como dato interesante, nestes trescentos e pico anos que tardaron, acumularon tres días máis de desfase e o cambio foi pasar do 31 de xaneiro ó 14 de febreiro. E así queda explicado porque estas datas históricas teñen etiquetas confusas, e a manía dos rusos de deixar todo para fin de mes, que se fixeran a revolución nos idus dos románs, mataban xente igual (como ben comprobou Xulio César) e non tiñamos confusión nos libros de historia.

Dito sexa de paso, noutros países como Grecia, Rumanía, Iugoslavia e finalmente en 1926, Turquía, este cambio aínda foi posterior ó ruso/soviético. E por adornarse xa con piruetas, a Igrexa Ortodoxa desligou o calendario litúrxico do oficial e por iso vemos o desfase de festividades alá polo Nadal entre aqueles países e nós.

Se tedes curiosidade, podedes ver nesta ligazón, toda a cronoloxía do cambio de calendario.

Recomendación:


Xa que falamos da Revolución(s) de 1905, lembremos a película que fixo Eisenstein sobre un dos episodios máis recordados e engrandecidos anos máis tarde pola propaganda soviética, "O acoirazado Potemkin".
Podemos ver esta obra mestra do cine aquí.



7/5/17

1279. Solucionando un problema



Habitación escura, salvo a luz dun flexo apuntando á cara do ser aterrorizado que está sentado nunha cadeira de madeira, aterrorizado despois das longas de interrogatorio ó que vén de ser sometido por parte dos seus torturadores... non, para ser exactos esto non empeza así. Reiniciemos.

O alumno está sentado nunha cadeira da xefatura de estudos, nun ambiente relaxado e luminoso, tranquilo, poñendo cara de "que pinto eu aquí, que son máis inocente que Bambi?"; para abreviar trámites vou directo ó tema:
- Ola. Que pasou?
- Nada. ¿Por qué?
- A ver, non te botaron de clase?
- Ah, sí. Pero hay una explicación.
- Mmmm, dime...
- Vamos a ver, em... es que en clase había un problema.
- Si?
- La situación es que la profesora no podía dar clase... y tuvo que buscar una solución. Y eso.
- E a solución, foi botarte a ti de clase?
- Pues sí.
- Aaaah. E foi unha boa solución?
- Sí.
- E foi inxusta?
- No.

E unha vez máis, a infinita paciencia do xefe de estudos superou as probas do día a día sen matar a ninguén.

Recomendación:

Fai uns días que rematei de ler "Patria" de Fernando Aramburu. Só direi que merece moito a pena.
Para ser exactos, merece a pena moitísimo.



8/4/15

1277. Proximidade


"Como ben sabedes, é imposible achegarse a dous puntos distintos ó mesmo tempo. Polo menos, en Matemáticas... o das infidelidades xa é outra cousa."

E así é como se explica en clase o concepto de límite de forma clara e amena.


Recomendación:

Ademais do interesante enlace que vos deixei sobre os límites, se queredes ter outros puntos de vista, en concreto, puntos de vista animais sobre a novela negra de toda a vida, recoméndovos as cinco entregas de "Blacksad", excelente cómic con protagonista principal gatuno.



19/3/15

1259. Elefante a bordo


"Ben, subimos o elefante no tren, damos unha volta, facemos as fotos coa prensa e cada un para a súa casa, ou o bar ou onde lle pete...". E así poderiamos empezar unha película cómica lixeiramente desmadrada, ou ben, escribir unha páxina dun libro de historia. Historia preferentemente propia de algún lugar onde os elefantes formen parte da paisaxe diaria.

O caso foi que, en 1950, os alemáns estaban moi ocupados poñendo os alicerces do "milagre económico", por non citar o traballo que tiñan coa historia recente do país, e a reconstrución do mesmo, que quedara caendo a cachos, literalmente, despois da Segunda Guerra Mundial. Tan ocupados estaban, que o suceso que contamos hoxe non é aínda suficientemente coñecido no mundo, algo que intentaremos arranxar aínda que só sexa un pouquiño neste blog, onde o coñecemento inútil é algo máis que unha paixón. (Por outra parte, hoxe vivimos outro milagre alemán, que é que aínda non teñamos botado a Angela Merkel a patadas de Europa con todo o que nos está queimando, en fin...)

Tuffi foi unha elefanta india, nacida en 1946 na India nas terras dun noble de alá que a vendeu ó Circo Althoff, propiedade dun empresario de ascendencia familiar no mundo do circo, en tódalas súas variantes desde aquela, que se remonta ata mediados do século XVII e que aínda hoxe segue tendo descendentes en diversos circos en activo. O Althoff de turno, Franz Althoff, conseguira en un tempo relativamente curto que Tuffi se adaptase á xente e, dado que ademais era o único elefante do circo, utilizábaa como inofensivo e entrañable reclamo publicitario cando ían chegando ás vilas e cidades por onde ofrecían o seu espectáculo.

Mentres Tuffi vai chegando, imos coñecer algo o seu destino: Wuppertal. Cidade do estado alemán de Renania do Norte-Westfalia, tiña por aquel entonces uns 360.000 habitantes, fundada oficialmente en 1929 como agregación de outras menores e próximas no val polo que pasa o río Wupper. De feito, a tradución literal do seu nome sería val do Wupper. Nunha desas entidades, estaba desde 1901 a que ven sendo un dos maiores atractivos da cidade, o Schwebebahn. Como o seu propio nome indica (indícao en alemán, claro), é un tren que vai suspendido polo aire, o que lle da un aspecto certamente curioso e pouco habitual. Igual de pouco habitual é o nome técnico: tren monorriel de suspensión Eugen Langen. O tal Eugen Langen foi o inventor deste tren. Que non se diga que non hai documentación...

(Aquí podemos ver o Schewebebahn)
E neste punto, conflúen as historias que nos levaron ata aquí. Como xa comentamos antes, Tuffi estaba perfectamente acostumada ós estraños e ós novos lugares, o que facía que fose unha promoción excelente do circo. E que mellor promoción posible en Wuppertal que o Schewebebahn?, debeu de pensar algunha mente iluminada da época. Así foi que, o 21 de xullo de 1950 ás 10:30 da mañá, en alegre e barulleira compañía de políticos locais, familia Althoff, xornalistas e os correspondentes permisos, Tuffi emprendeu a súa viaxe máis famosa. Famosa e curta, porque ós dous minutos, nervosa e alteirada polo ruído, e posiblemente tamén polo reducido espazo que, non esquezamos que os elefantes son grandes aínda que sexan indios, tiña no vagón número 13, o inevitable acabou sucedendo e Tuffi intentou saír do tren.

E acadou o seu obxectivo... atravesando unha ventá do vagón, parte da parede do mesmo e caendo desde unha altura duns dez metros no río Wupper, que, dada a época do ano, tiña un fondo dun metro escaso. Como consecuencia, a elefanta, que por sorte non caeu nunha postura rara saíu do apuro relativamente ben, con só algúns rabuñazos e mazaduras, e puido recuperarse. O fillo de Franz Althoff, doce anos daquela, contaba logo que o seu pai tratou inicialmente de calmar á elefanta, e logo quixo saltar tras dela, cousa que, entre o rapaz e algúns máis que aínda se estaban repoñendo do susto, conseguiron evitar.

(O salto á fama de Tuffi)
Como curiosidade, comentar que a foto que podedes ver do momento é unha montaxe posterior baseada nos recordos das testemuñas, pois dado o máis que presumible pánico do momento, ningún dos fotógrafos captou unha instantánea do desastre.

Tuffi sobreviviu, como xa comentamos, con algunhas mazaduras e continuou a súa carreira no circo (sen máis viaxes en tren), cambiando de empresa en 1968 para o Circo de Alexis Gruss, onde estivo ata a súa morte no 1989, no período de descanso invernal do circo nos arredores de París. En Wuppertal, aínda hoxe quedan pegadas da historia de Tuffi como unha pequena estatua e algunha placa no lugar do accidente. E por suposto, todo tipo de obxectos de recordo da historia á venda (ver tenda online).

Recomendación:

E despois desta rara historia, propóñovos ler algo tamén interesante e curioso. "Sanatoria. Historia dos nenos raros", un relato de Francesc Grimalt con fermosas ilustracións, que se pode ler tanto como un relato xuvenil, como buscar lecturas moito máis profundas.



3/3/15

1249. Días de cine... en Pyonyang


(Todos serios, que vos nukeo!)
Xa pasou tempo desde que neste mesmo blog se informaba de que Corea do Norte era un lugar de funcionamento peculiar. Dito sexa de paso, tampouco facía falta que consultarades o blog para chegar a tal conclusión, dado a case conversión en iconas da cultura popular dos seus dirixentes, que chega a niveis descomunais co actual presidente Kim Jong-Un, que por obra e graza dos medios de comunicación e das redes sociais ve convertida en broma case calquera das súas barbaridades e declaracións.

Estas últimas chegan a acadar ás veces un nivel de surrealismo tal que custa tomalas en serio, todo hai que dicilo. Aparte da viralidade que provoca todo o relacionado con este home, imos facer hoxe unha pequena viaxe ó pasado da man do seu falecido pai, o Querido Líder Kim Jong-Il.

Antes desta avalancha de informacións sobre o Brillante Camarada, o máis parecido que existía no país a un ídolo pop (obrigatorio, iso si) era o seu pai Kim Jong-Il, que ademais de algunhas cousas que se comentaron aquí fai algo máis de catro anos, cando aínda estaba vivo, presentaba outras peculiaridades:

1. O gusto polas mozas novas. Poderíase argumentar que non é algo tan peculiar e que o vemos día a día. Mentres isto estea dentro da legalidade, este blog non ten nada que obxectar, certo é. O que xa non é tan do día a día é a existencia dunha especie de "Joy division" que o ditador tiña sometida a unha disciplina militar coa fin satisfacer os seus apetitos sexuais (ou os dos seus invitados), chegando a enviar incluso a Xapón ou China para perfeccionar as súas destrezas eróticas ás integrantes deste selecto harén.

2. O gusto polo coñac Hennessy, do que se dicía que importaba o ano botellas por un valor duns setecentos mil dólares. Dita bebida era servida con viandas igual de caras (e inaccesibles para o seu pobo, desnutrido de forma crónica) durante as festas privadas que organizaba e nas que teriamos que volver a engadir o punto 1 desta lista.

3. O gusto polo cine. Posiblemente, a súa maior afición (aparte de ter sometido ó país) e que xa se mencionou de pasada por aquí, pero na que hoxe imos profundizar e que nos trae unha historia das que ilustran a filosofía deste blog.

A historia comeza con Kim Jong-Il sentado nun cómodo sofá no palacio presidencial de Pyonyang en 1977, vendo algún western dos que era fanático (parece que tiña unha colección privada de unhas 20000 películas, case todas prohibidas no país) cunha copa de Hennessy na man, e sen prestar demasiada atención á película que está vendo, reflexiona ata chegar á conclusión de que o cine norcoreano é un desastre sen paliativos. (Seguramente non foi así, pero o blog é meu e gústame imaxinar que así foi). Tras este momento, o Querido Líder decide tomar cartas no asunto e aquí é onde entran os involuntarios, nunca mellor dito, coprotagonistas da historia.

Máis ou menos por aqueles meses, o director e produtor de cine Shin Sang-ok e a actriz Choi Eun-hee, tamén coreanos eles, pero residentes no Sur, onde eran unhas celebridades nacionais, divorciáronse por un tema de infidelidade (parece que Sang-ok era un tipo con tempo para todo). As producións de Sang-ok pasaban por momentos económicos delicados debido á censura por parte das autoridades, que sabiamente aprendían os métodos do Norte. Finalmente, a súa empresa foi pechada polo goberno, e a vida de Sang-ok, namorado, pero só, estaba nun momento delicado, pensando en facer as maletas e empezar en outro lugar.

O que non contaba era cal ía ser ese lugar. Poucos meses despois do divorcio soubo que a súa exmuller estaba nunha prisión de Pyongyang, a onde chegara despois de ser secuestrada en Hong Kong por axentes norcoreanos. Nunha decisión de lóxica impecable, viaxou a Hong Kong para investigar o que lle sucedera a Eun-hee e, coa mesma lóxica, rematou tamén secuestrado.

(Pulgasari, o legado cinematográfico de Kim Jong-Il)
A estas alturas, e a pesar de que os medios norcoreanos afirmaban que foran alí pola súa vontade, estaba claro que o Querido Líder argallara todo aquel asunto. Lembremos que era un tipo excéntrico, en ningún momento se dixo que era parvo. A intención do Querido (e cinéfilo) Líder era simple: ter unha industria cinematográfica nacional de calidade. E para que negalo, que mellor que ter ó director e á actriz máis importantes do momento no veciño inimigo ó seu servizo.

A tal efecto, mantívoos separados durante cinco anos, aínda que de formas diferentes, a ela paseándoa e lucíndoa en festas polos países afíns e a el en campos de traballo e celas de castigo (xa vimos que o do machismo non lle importaba moito ó Querido Líder). Tras cinco anos, Sang-ok debeu de pensar que tal vez Kim Jong-Il tiña unha boa idea, ou tal vez estaba farto da súa situación, que tamén pode ser. O tema é que accedeu ás pretensións do Gran Dirixente e dirixiu algunhas películas, nas que o Gran Dirixente tamén demostrou ter moito tempo, xa que figuraba como productor executivo. O de executar tamén ía moito con el, unha vez máis non se poden negar os feitos.

Neste momento, o Benamado Líder considerou que o terreo xa estaba listo para sementar o seu legado cinematográfico e puxo en marcha o que ía ser unha película que por razóns misteriosas, ou por todo o que levamos contado ata aquí e o que aínda queda, está considerada unha obra de culto: Pulgasari. O argumento é certamente curioso e podedes velo aquí, que isto xa vai longo por hoxe. Resumidamente, vén sendo que un rei malo, malísimo, da Idade Media ten orpimido ó seu pobo, ata que un día un humilde ferreiro crea un boneco pequeno para a súa filla antes de morrer; unha gota do sangue da nena cae sobre o boneco, transfórmao e empeza a comer todo o metal que atopa, medrando e medrando ata converterse nunha especie de Godzilla do norte do paralelo 38 que axuda ó pobo a derrotar ó tirano.

A este argumento tan aparentemente perigoso para un ditador, o Benamado Líder deulle a volta como a un calcetín e converteuno vía propaganda nunha alegoría da enerxía do marxismo na súa loita contra o capitalismo. Como xa se dixo, parvo non era o Benamado Líder, tal vez raro como el só, pero parvo non. Como dato curioso, o parecido co meu benquerido Godzilla non era tan casual, porque unha cousa é a política e outra o negocio, e as sospeitas de que a produtora xaponesa Toho colaborara cos efectos especiais eran máis que fundadas, de feito o actor que ía dentro do monstro era o mesmo que o que ía dentro de Godzilla. Os custos de produción eran o de menos dado quen era o produtor, ata chegaron a utilizarse dez mil soldados norcoreanos como extras para as escenas de batallas. Outro dato curioso foi que nun programa de intercambio entre os dous países, foi unha das escasas películas norcoreanas exhibidas no capitalista sur.

E os protagonistas indirectos? Pois por incrible que pareza, Sang-ok e Eun-Hee, que a estas alturas volveran casar por "recomendación" do Querido Líder (todo amor el) non quixeron seguir no paraíso do Juché, e na primeira ocasión que tiveron, nunha xira por Europa, fuxiron e pediron asilo político na embaixada estadounidense en Viena. Se queredes saber máis das súas vidas, consultade os enlaces nos seus nomes. Só citarei como curiosidade que o director chegou a facer ata unha película con Hulk Hogan.

Recomendación:

Se queredes podes ver Pulgasari (confeso que eu aínda o teño pendente), aquí deixo o enlace.
Como eu aínda non a vin toda, vou facer unha recomendación de algo coreano que si vin (do sur, xa sei que non é o mesmo, pero hai que saber conformarse como se fosemos norcoreanos). A "triloxía da vinganza" de Chan-Wook Park, formada polos filmes "Sympathy for Mr. Vengeance", "Oldboy" e "Sympathy for Lady Vengeance", duras e interesantes a partes iguais, con ratos de gran fermosura estética a pesar da súa dureza.

Actualización: xa vin Pulgasari, non é para perder de facer outra cousa, pero tampouco sería tan estraño que saíra nunha das tardes de fin de semana de televisións privadas, cousas peores podemos catar case a diario nas nosas televisións. De todas formas, mellor que sigades a outra recomendación. Podedes fiarvos da miña palabra. E de paso, confirmo que a calidade do cine norcoreano debía de ser tan baixa como o Benamado Líder pensaba, porque se isto a melloraba...